قتل نيست يا مىتواند اين آگاهى را پيدا كند بايد قصاص شود ؛ ولى اگر صغير يا مجنون است قصاص نمىشود و ديه واجب است . « 1 » 4 . همو : اگر بندهء صغيرى دارد كه درك ندارد و فكر مىكند هرچه مولايش دستور داد بايد انجام دهد يا كبير بىشعور و گنگى باشد كه فكر مىكند هرچه مولايش دستور داد اطاعت او حتما واجب است و نمىداند در معصيت الهى نبايد از كسى اطاعت كرد اگر چنين بود و دستور مولايش را اجرا كرد و كسى را كشت در اينجا مولا قصاص مىشود ؛ زيرا حركت بنده به دستور مولايش بوده و او حكم ابزار و كارد و شمشير او را داشته است و تنها او بايد قصاص شود . « 2 » 5 . ابو الصلاح حلبى : . . . اگر مولا به دستور دادن به كشتن ، عادت كرده باشد خود قصاص مىشود و بنده تا ابد در زندان مىماند و اگر عادت او نيست و به ندرت براى او اتفاق مىافتد ، بنده كشته مىشود و مولا تا پايان عمر در زندان مىماند . « 3 » 6 . ابن ادريس : اگر به بنده‌اش دستور داد كسى را بكشد و او كشت ، در اينجا اقوال اصحاب ما مختلف است . . . قول قوى به نظر من اين است كه اگر بنده آگاه باشد كه وى سزاوار كشتن نيست يا مىتواند اين آگاهى را پيدا كند ، بنده بايد قصاص شود نه مولا و اگر بنده صغير يا مجنون باشد ، قصاص ساقط مىشود و مولا بايد ديه بپردازد و قصاص نمىشود ؛ چون در حقيقت او قاتل نيست . ما او را مجبور به دادن ديه مىكنيم ؛ چون پيامبر - صلّى اللّه عليه و آله و سلّم - فرموده است : خون هيچ مسلمانى هدر نمىرود . . . . « 4 » 7 . على بن حمزه : اگر به بندهء خود ، صغير يا كبير غير مميّز دستور دهد ، دستور دهنده قصاص مىشود و اگر بنده مميّز باشد وى كه مباشر است قصاص مىشود و هرگاه مباشر قصاص شود ، دستور دهنده تا پايان عمر در زندان مىماند و هرگاه دستور دهنده قصاص شود ، مباشر به زندان ابد مىافتد ، مگر اين كه صغير يا مجنون باشد . « 5 » 8 . يحيى بن سعيد : اگر بنده‌اش را به قتل فردى مأمور كند مولا قصاص مىشود ؛ زيرا بنده همانند ابزار مولاست و بنده به زندان ابد مىافتد . « 6 »

--> ( 1 ) . خلاف ، ج 5 ، ص 168 ، مسألهء 30 . ( 2 ) . مبسوط ، ج 7 ، ص 42 . ( 3 ) . كافى فى الفقه ، ص 387 . ( 4 ) . سرائر ، ج 3 ، ص 349 . ( 5 ) . وسيله ، ص 438 . ( 6 ) . جامع للشرائع ، ص 580 .